2. Blokea - 4. Fitxa
4. fitxa – Pertsona erdigunean: duintasuna eta berezitasuna
(Pertsonalizazioa blokea – Pertsonalizazioaren oinarri etikoa eta ebanjelikoa)
Zertarako balio du fitxa honek?
Gogorarazteko gizarte-ekintza oro justifikatzeko ezinbestekoa dela pertsonaren duintasuna erdigunean jartzea, etiketa, prozedura edo emaitzetatik harago.
Funtsezko ideia
Pertsona bakoitza bakarra eta errepikaezina da, eta haren duintasuna ez dago bere lorpenen, gabezien eta bizi-egoeraren mende. «Gizakia gizarte-erakunde guztien abiapuntua, subjektua eta helburua da eta izan behar du» (GS 25)
Garapena
Pertsona erdigunean
Elizaren Doktrina Sozialaren arabera, «gizakia da erakunde sozial guztien abiapuntua, subjektua eta helburua, eta hala izan behar du» (GS 25). Uste sendo horrek irizpide erradikal bat ezartzen du: ezein arau, sistema edo erakundek ezin du justifikatu duintasuna murrizten edo deuseztatzen duen jardunbiderik.
Francesc Torralba filosofoak (2005) gogorarazten du duintasuna bizitzako edozein zirkunstantziaren aurretik dagoela eta, masifikazioa eta anonimotasuna nagusi diren lekuetan, desegiteko arriskua dagoela. Izen propioa ahazteak, euskarriak homogeneizatzeak edo “erabiltzaile” edo “espediente” bezalako etiketak erabiltzeak zentraltasun hori higatzen dute. Aldiz, berezitasuna aitortzeak esan nahi du lekua ematen diogula pertsona bakoitzaren biografiari, haren zauri eta potentzialtasunekin.
Bizitza bakoitzaren berezitasuna eta balioa
Etika aplikatuaren arloko erreferente den María Jesús Goikoetxea (2015) teologoak azpimarratu du duintasuna ezin dela kanpoko gaitasunen, erabateko autonomiaren edo produktibitate sozialaren mende egon. Gaixotasun, mendekotasun edo mugatze kognitiboko egoeretan ere, pertsonak errespetu absolutuko subjektua izaten jarraitzen du. Horregatik, esku-hartzea pertsonalizatzeak ikuspegi utilitaristak zalantzan jartzea eta bizitza bakoitzak berez balioa duela gogoraraztea ere esan nahi du.
Zaintza duintasunaren adierazpen praktiko gisa
Filosofia moraletik, Victoria Camps-ek (2011) adierazi du duintasunarekiko errespetu hori adierazteko modu praktikoa dela zaintza. Hauskortasuna aitortzea eta eguneroko bizitzari eustea gizakien arteko interdependentzia agerian jartzen duten justizia-egintzak dira. Zaintzea ez da bigarren mailako gauza bat: pertsona bakoitzaren berezitasuna garatu ahal izatea bermatzeko modua da.
Ikuspegi horretatik, Caritasen pertsonalizazioaz hitz egitea harreraz eta laguntzaz hitz egitea da. Laguntzeak berekin dakar entzutea eta espazio bat irekitzea, non pertsona bere osotasunean begiratu ahal izango baita, arazo edo behar puntual batera mugatu gabe. Pertsona bere osotasunean aitortzen denean bakarrik hasten da ehuntzen prozesuari zentzua ematen dion konfiantza.
Ikuspegi hori eguneroko keinuetan gauzatzen da: pertsonaren izena esatea, haren kontakizuna entzutea, begietara begiratzea, haren denborak eta erabakiak errespetatzea. Baina pertsonen arteko tratuaz harago doa: laguntzak eta programak pertsona bakoitzaren bizitza zehatzari erantzuteko moduan antolatzea ere eskatzen du, eta ez estandar uniformeei edo kanpoko eraginkortasun-adierazleei erantzuteko moduan.
Pertsona erdigunean jartzeak behartzen du kritikoki berrikustera nola despertsonalizatzen duten batzuetan erakundeek, estandarizazioan zentratuta. Caritas horren kontra egotera deitua dago, gogoratuz laguntza soziala Jesusen jokamoldea islatzen duen giza topaketa dela batez ere.
Gogoeta egiteko
1. Gure gizarte-ekintzaren zein unetan dugu pertsonaren duintasuna ahazteko arriskua?
2. Nola ziurta dezakegu gure praktikak (harrera, entzutea, laguntza) benetan pertsonalizatzaileak direla eta ez uniformizatzaileak?
3. Zer aldaketa egin behar ditugu antolaketan, pertsonaren zentraltasunak zuzeneko harremana ez ezik barne-kudeaketa ere barne har dezan?
Aipua
«Nire seniderik txikien hauetako edozeini egin zeniotena neuri egin zenidaten» (Mt 25,40).
